અશોક ઘૃત: સ્ત્રી રોગોમાં રાહત અને ગર્ભાશયનું પોષણ કરતું ઔષધ

અશોક ઘૃત શું છે?

અશોક ઘૃત એ ગાયના ઘીમાં અશોક (Saraca asoca) ની છાલ અને અન્ય સહાયક દ્રવ્યો પકવીને તૈયાર કરવામાં આવતું પ્રસિદ્ધ આયુર્વેદિક ઔષધ છે, જે મુખ્યત્વે સ્ત્રીઓના પ્રજનન તંત્રના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉપયોગી છે.

આપણા ઘરડાઓ અને આયુર્વેદના જૂના ગ્રંથોમાં અશોક ઘૃતને 'સ્ત્રીઓનું અમૃત' પણ કહેવાયું છે. આ ઔષધની અસર ઠંડી (શીત વીર્ય) હોય છે અને તેનો સ્વાદ કટ્ટુ (કષાય) અને કડવો (તિક્ત) હોય છે. મુખ્યત્વે પિત્ત દોષને શાંત કરવા માટે આનો ઉપયોગ થાય છે, પરંતુ અજીર્ણ હોય કે વાયુનો પ્રકોપ હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ વિના વધુ માત્રામાં લેવું હિતાવહ નથી. ચરક સંહિતા અને ભાવપ્રકાશ નિઘંટુ જેવા પ્રમાણભૂત ગ્રંથોમાં અશોક ઘૃતને રક્તપિત્ત અને માસિક સંબંધિત તકલીફોમાં શ્રેષ્�ઠ માનવામાં આવ્યું છે.

અશોક ઘૃતની અસર માત્ર સ્વાદ પર આધારિત નથી, પરંતુ તેના 'રસ' અને 'ગુણ' શરીરના ઊતકો પર સીધી અસર કરે છે. કટ્ટુ સ્વાદ રક્તસ્ત્રાવ અટકાવે છે અને ઘા ભરવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે કડવો સ્વાદ લોહી શુદ્ધ કરે છે અને બળતરા ઘટાડે છે. આથી જ માસિક દરમિયાન વધુ પડતો સ્રાવ કે પીડામાં આ ઘૃત ખૂબ અસરકારક નીવડે છે.

અશોક ઘૃતના આયુર્વેદિક ગુણધર્મો કયા છે?

દરેક આયુર્વેદિક દ્રવ્ય પાંચ મૂળભૂત ગુણો ધરાવે છે, જે તે શરીર પર કેવી રીતે અસર કરશે તે નક્કી કરે છે. અશોક ઘૃતના આ ગુણો સમજવાથી તમે તેનો ઉપયોગ સુરક્ષિત રીતે કરી શકો છો:

અશોક ઘૃતના મુખ્ય ફાયદા શું છે?

અશોક ઘૃત સ્ત્રીઓના સ્વાસ્થ્ય માટે વિશેષ ફાયદાકારક છે, ખાસ કરીને માસિક સંબંધિત તકલીફોમાં.

૧. અનિયમિત માસિક અને વધુ પડતા સ્રાવમાં: જો માસિક દરમિયાન ખૂબ વધારે લોહી જતું હોય કે ચક્કર આવતા હોય, તો અશોક ઘૃત રક્તવાહિનીઓને મજબૂત કરીને સ્રાવ નિયંત્રિત કરે છે. તે 'રક્તસ્તંભન' (બ્લીડિંગ અટકાવવું) નું કામ કરે છે.

૨. ગર્ભાશયનું પોષણ: ગર્ભાશયમાં કોઈ સોજો કે દુખાવો હોય ત્યારે તેના પોષણ માટે આ ઘૃત ઉપયોગી છે. તે ગર્ભાશયને સ્વસ્થ રાખી ભવિષ્યમાં ગર્ભ ધારણ કરવામાં મદદરૂપ થાય છે.

૩. શ્વેત પ્રદર (White Discharge): સ્ત્રીઓમાં થતી સફેદ પાણીની તકલીફમાં પણ આ ઘૃત શાંતકારક અસર કરે છે અને ચેપ દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

અશોક ઘૃતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

અશોક ઘૃતનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ગરમ દૂધ કે ગરમ પાણી સાથે કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે ૩ થી ૬ ગ્રામ (અંદાજે અડધોથી એક ચમચો) ઘૃત ગરમ દૂધ સાથે લેવામાં આવે છે. તેને ખાલી પેટે કે જમ્યા પછી લેવું જોઈએ તે તબીબી સલાહ પર આધાર રાખે છે. સામાન્ય રીતે માસિક ચક્ર પૂર્ણ થયા પછીના કેટલાક દિવસો સુધી આનું સેવન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

ખાસ નોંધ: પચવાની શક્તિ નબળી હોય, કબજિયાત હોય કે શરદી-ખાંસી હોય ત્યારે આ ઘૃત લેવાનું ટાળવું જોઈએ. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ફક્ત વૈદ્યની સીધી દેખરેખ હેઠળ જ લેવું.