આમળાં (આમો): વાત અને પિત્તને શાંત કરવાની અને શરીરને ઠંડક આપવાની શક્તિ

આમળાં (આમો) શું છે અને તે શરીરમાં કેવી રીતે કામ કરે છે?

આમળાં, જેને સંસ્કૃતમાં 'આમ' કહેવાય છે, તે ફક્ત એક રસદાર ફળ જ નથી પરંતુ આયુર્વેદ મુજબ શરીરને બળ આપતું અને અતિશય ગરમીને શાંત કરતું એક શ્રેષ્ઠ ઔષધ છે. પાકેલું આમળાં તેના મધુર વિપાક (પાચન પછીનો સ્વાદ) કારણે વાત અને પિત્ત બંને દોષોને સંતુલિત કરે છે, જ્યારે કાચું આમળાં દાખરો (આંશિક) તરીકે કામ કરે છે અને પાચન સમસ્યાઓમાં ઉપયોગી બને છે.

જ્યારે તમે પાકેલું આમળાં ખાઓ છો, ત્યારે તમારા જીભ પર તરત જ મીઠાશનો અહેસાસ થાય છે, જે પછી પાછળના ભાગે થોડી કસાઈ (કષાય) લાગે છે. આ સ્વાદનો સંયોજન આયુર્વેદમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ભાવપ્રકાશ નિઘંટુ મુજબ, આમળાંનું ગુણવત્તા 'ગુરુ' (ભારે) અને 'સ્નિગ્ધ' (ચિકણું) હોય છે, જે શરીરના પેશીઓ (રસ અને રક્ત ધાતુ) ને પોષણ આપે છે. તે ગરમીમાં શરીરને ઠંડક આપે છે, દાહ દૂર કરે છે અને ત્વચાને ભેજ આપે છે.

આમળાંના આયુર્વેદિક ગુણધર્મો શું છે?

આમળાંની ઉપચારાત્મક અસરો તેના પાંચ મુખ્ય ગુણધર્મો દ્વારા નક્કી થાય છે. આ ગુણધર્મો સમજવાથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે પાકેલું ફળ શરીરને મજબૂત બનાવે છે જ્યારે કાચું ફળ પાચનને સુધારે છે.

આમળાં ક્યારે અને કેવી રીતે ખાવું જોઈએ?

આમળાં ખાવાનો શ્રેષ્ઠ સમય સવારે અથવા બપોરે છે, જ્યારે શરીરમાં પાચન અગ્નિ સારો હોય. ગરમીના મોસમમાં કે પિત્ત વધવાના લક્ષણો (જેમ કે ત્વચા પર દાદ, આંખમાં લાલાશ) હોય ત્યારે પાકેલું આમળાં ખાવું ખૂબ ફાયદાકારક છે. તેને દૂધ સાથે ખાવાથી તેના ગુણધર્મો વધુ સારી રીતે શોષાય છે.

કાચું આમળાં, જેમાં ટેનિન અને એસિડિટી વધુ હોય છે, તેને સામાન્ય રીતે ખાવાનું ટાળવું જોઈએ જો તમારે પાચન સમસ્યા ન હોય. જોકે, જો તમને ડાયેરિયા અથવા પાતળા પાચનની સમસ્યા હોય, તો કાચા આમળાંનો રસ અથવા તેના બીજનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. ચારક સંહિતા મુજબ, આમળાંનું સેવન કરતી વખતે તેના પાચનની ક્ષમતા મુજબ માત્રા નક્કી કરવી જરૂરી છે, કારણ કે તેનું અતિસેવન કફ વધારી શકે છે.

અકસીર વાતો: આમળાં વિશે જાણવા જેવું

• આમળાં એકમાત્ર એવું ફળ છે જે પાકેલી સ્થિતિમાં વાત અને પિત્ત બંનેને શાંત કરે છે, જ્યારે કાચી સ્થિતિમાં તે કફ વધારે છે.
• ભાવપ્રકાશ નિઘંટુ મુજબ, આમળાંનું સેવન કરવાથી શરીરમાં 'રસ' અને 'રક્ત' ધાતુઓનું પોષણ થાય છે, જેથી ત્વચા ચમકદાર બને છે.